Een kelder blijft droog als wanden en vloer waterdicht zijn, regenwater niet tegen de gevel blijft staan en afvoeren in de kelder zijn beveiligd tegen terugstromend rioolwater. Het meeste water in kelders komt van een van die drie bronnen: grondwater, regenwater of het riool. Wie de bron vindt, kan gericht ingrijpen. De verantwoordelijkheid ligt bij de eigenaar: volgens de rechter mag van bewoners worden verwacht dat zij zelf maatregelen nemen, tenzij de gemeente haar zorgplicht voor grondwater heeft geschonden.
Eerst bepalen waar het water vandaan komt
Een natte kelder heeft vaak meer dan één oorzaak, maar het patroon helpt. Komt het water binnen tijdens of vlak na een bui, dan is regenwater of het riool waarschijnlijk. Loopt het water omhoog uit een putje of de afvoer van de wasmachine, dan is het rioolwater. Wordt de kelder in een natte periode geleidelijk natter, met water dat door naden, scheuren of langs leidingdoorvoeren sijpelt, dan gaat het meestal om grondwater.
De gemeente Rotterdam wijst erop dat water in kelders en kruipruimten ook vaak regenwater is dat rond de woning niet goed wordt afgevoerd. Dat is goed nieuws, want een verstopte goot, een regenpijp die tegen de gevel uitmondt of een terras dat naar het huis afloopt, is eenvoudiger op te lossen dan een hoge grondwaterstand.
Niet elke natte kelder lekt. Een kelder met te weinig ventilatie kan vochtig worden van de lucht zelf; RIONED noemt ventilatie in kelder en kruipruimte daarom uitdrukkelijk. Houd daarnaast bij wanneer het water komt: de datum, het weer van de dagen ervoor en hoe hoog het water staat. Zo'n logboek maakt het werk van een bouwkundige of installateur eenvoudiger, en helpt als u uw situatie bij de gemeente aankaart.
Een overzicht van alle routes waarlangs water een huis binnenkomt, staat in water in huis: van lekkend dak tot opkomend grondwater.
Wat de bouwregels van een kelder vragen
Of een kelder waterdicht moet zijn, hangt af van het gebruik. Het Besluit bouwwerken leefomgeving stelt in de artikelen 3.64 en 4.118 eisen aan de waterdichtheid, maar alleen voor een kelder die als verblijfsgebied dient: een ruimte waar mensen regelmatig verblijven, zoals een souterrain met slaapkamer, keuken of badkamer.
Is de kelder een opslagruimte of loze ruimte, dan gelden die eisen niet. Water in zo'n kelder wordt dan volgens het Informatiepunt Leefomgeving niet gezien als een bouwkundig gebrek. Wie zo'n kelder droog wil hebben, moet zelf maatregelen nemen.
Dat verschil is van belang bij het kopen of verbouwen van een huis. Een kelder die tot slaapkamer of werkruimte wordt verbouwd, verandert van opslagruimte in verblijfsgebied, en moet dan wel waterdicht zijn.
Grondwater: afdichten of draineren
Een waterdichte kelder loopt niet vol, ook niet bij een hoge grondwaterstand. Dat is het uitgangspunt van het Informatiepunt Leefomgeving, en daarom begint de oplossing bij de constructie. De gemeente Rotterdam adviseert kelders en souterrains aan de binnen- én buitenkant waterdicht te maken en daarvoor een deskundig bedrijf in te schakelen. RIONED noemt het impregneren van de muren, zodat het grondwater er niet meer doorheen kan.
Afdichten aan de buitenkant betekent graafwerk langs de gevel; aan de binnenkant hoeft dat niet. Welke aanpak past, hangt af van de constructie, de diepte en de druk van het grondwater; laat dat beoordelen door een bouwkundige.
Een tweede route is het grondwater omlaag brengen. Rotterdam noemt drainage op eigen terrein, aan te sluiten op een gemeentelijke drainageleiding, het riool of een sloot. Wie het grondwater verlaagt, raakt ook de omgeving. Volgens het Informatiepunt Leefomgeving mag de natuurlijke loop van het grondwater niet zomaar worden veranderd, en kan schade die daardoor bij anderen ontstaat onrechtmatig zijn. Waar houten funderingspalen droog kunnen komen te staan, is een lagere grondwaterstand bovendien een risico voor het eigen huis; zie grondwater en funderingen.
Het riool: pomp of terugslagklep?
Een afvoer in de kelder is handig voor een wasmachine of een putje, maar kwetsbaar. Bij hevige regen staat het riool onder druk en kan rioolwater via een lage aansluiting naar binnen komen. RIONED hanteert als grens 15 centimeter boven het wegniveau: ligt een aansluiting lager, dan moet die tegen terugstromen zijn beveiligd.
Over de beste beveiliging bestaan verschillende adviezen. De gemeente Rotterdam noemt een pomp of een terugslagklep in de huisaansluiting. RIONED is terughoudend over de klep: een terugslagklep in de huisaansluiting maakt een goede ontluchting van het riool onmogelijk en kan daardoor tot nieuwe problemen leiden. RIONED adviseert daarom vaak een rioolwaterpomp, die het afvalwater uit de kelder omhoog pompt en rioolwater tegenhoudt. Laat de keuze maken door een installateur die de hele aansluiting bekijkt.
Rotterdam raadt ook aan de huisaansluiting op het gemeenteriool te laten controleren. Een verzakte of verstopte aansluiting kan wateroverlast in kelders geven, en is volgens de gemeente eenvoudig te laten herstellen.
Wie betaalt: eigenaar, gemeente of verzekeraar
Gemeenten hebben op grond van de Omgevingswet een grondwatertaak, maar die geldt in de openbare ruimte en onder strikte voorwaarden. Rotterdam verwoordt het zo: de gemeente is niet aansprakelijk voor grondwaterproblemen, wel aanspreekbaar. Rotterdam meet de grondwaterstand maandelijks in ongeveer 2.000 peilbuizen, en publiceert die gegevens op een kaart.
De rechter legt de lat voor bewoners hoog. Het gerechtshof 's-Hertogenbosch oordeelde in 2019 dat van bewoners mag worden verwacht dat zij zelf de nodige bouwkundige of waterhuishoudkundige maatregelen nemen tegen problemen door de grondwaterstand. Dat ligt alleen anders als vaststaat dat de gemeente haar zorgplicht heeft geschonden.
Ook de verzekering biedt weinig houvast bij grondwater. Schade door een stijging van het grondwaterpeil is volgens het Verbond van Verzekeraars op de gangbare woonverzekeringen niet gedekt. Regenwater dat over een drempel de kelder in stroomt, is vaak wel verzekerd. De verschillen staan in waterschade en de verzekering.
Zet in een kelder die ooit nat is geweest waardevolle spullen niet op de vloer, en houd stopcontacten en apparatuur zo hoog mogelijk. De kelder op de foto bovenaan liep vol na 2 dagen onafgebroken regen.